Μέσα στη Νύχτα

Ματιά Πρώτη

Το ένα από τα δύο μαθήματα στο οποίο διαγωνίζονταν (και όχι “εξετάζονταν”) οι υποψήφιοι των Πανελλαδικών Εξετάσεων σήμερα ήταν η Νεοελληνική Λογοτεχνία. Για την ακρίβεια, όχι στη Νεοελληνική Λογοτεχνία, αλλά σε μια ντουζίνα περίπου κείμενα, ποιήματα και πεζά, που καλύπτουν ένα χρονικό φάσμα από το Σολωμό μέχρι τη Δημουλά, τα οποία κατά τη διάρκεια της φετινής χρονιάς τα είχαν επεξεργαστεί, τεμαχίσει, συμπυκνώσει, αποχυμώσει, αναλύσει κτλ. με τη βοήθεια των φιλολόγων τους στο σχολείο, στο ιδιαίτερο (συχνά πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο) και στο φροντιστήριο, έχοντας παράλληλα εντρυφήσει σε διάφορα κριτικά κείμενα για αυτά τα έργα. Αυτό που δεν έγινε σίγουρα στις περισσότερες των περιπτώσεων ήταν το να αγαπήσουν αυτά τα κείμενα, ιδίως μετά από την επεξεργασία τους. Το επιχείρημα που χρησιμοποιήθηκε για να ενταχθεί το μάθημα της Λογοτεχνίας στα εξεταζόμενα μαθήματα της Θεωρητικής Κατεύθυνσης ήταν ότι ήταν αδιανόητο να μη γνωρίζουν τα βασικά της λογοτεχνίας οι υποψήφιοι αυτής της Κατεύθυνσης, μεγάλο μέρος των οποίων θα βρεθεί μετά τις εξετάσεις στις Φιλοσοφικές Σχολές της χώρας. Κι όμως: το πραγματικά αδιανόητο είναι πώς κατορθώνει άλλη μια φορά το σύστημα όχι απλά να αποτρέψει τους νέους από την απόλαυση της λογοτεχνίας, καθιστώντας την ένα στεγνό προς εξέταση αντικείμενο που ζητά παπαγαλία, φορμαλισμό και στερεότυπη σκέψη, αλλά και να τους διώξει ακόμα πιο μακριά από αυτή.

Ματιά Δεύτερη

Το κείμενο που επιλέχθηκε από την Επιτροπή Εξετάσεων ήταν ένα από τα σχετικά “εύκολα”: ο “Καισαρίων” του Καβάφη. Η επιλογή όμως αυτή κατάντησε τελικά τραγελαφική αφού τα θέματα των ερωτήσεων δεν επέτρεπαν καμία σχεδόν αναφορά εκ μέρους των μαθητών στην ερωτική διάσταση του ποιήματος, η οποία είναι ιδιαίτερα έντονη, ενώ ευτυχώς δεν ζητήθηκε από τους μαθητές να γίνει και κάποια αναφορά στο βλακώδη τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει το σχολικό βιβλίο το ποίημα : “Ο ποιητής αποκαθιστά μια αδικία της ιστορίας”!!! Το πιο αστείο της υπόθεσης όμως ήταν ότι πολλά παιδιά έλεγαν πως το κείμενο που έπεσε δεν ήταν αναμενόμενο! Αναρωτιέμαι τι κάθονται και τους λένε οι καθηγητές τους και θεωρούν κείμενα που δεν έπεσαν την προηγούμενη ή την προπροηγούμενη χρονιά “μη αναμενόμενα”…

Ματιά Τρίτη

Το άλλο μάθημα στο οποίο διαγωνίζονταν σήμερα οι υποψήφιοι ήταν τα Μαθηματικά. Σήμερα λοιπόν μια και ήμουν υπεύθυνος διαδρόμου και όχι επιτηρητής σε αίθουσα κατέληξα στο εξής συμπέρασμα κατά τη διάρκεια του τριώρου των εξετάσεων: ή οι μαθητές της Θεωρητικής Κατεύθυνσης πάσχουν σε μεγάλο ποσοστό από κατακράτηση ούρων ή τα Μαθηματικά φέρνουν κατούρημα στα παιδιά. Πώς αλλιώς να εξηγήσω το ότι το ποσοστό των μαθητών που έγραφαν Μαθηματικά και πήγαν στην τουαλέτα ήταν τουλάχιστον πενταπλάσιο από αυτό των μαθητών που έδιναν Νεοελληνική Λογοτεχνία; Τι; Λέτε να πήγαιναν στην τουαλέτα για να δουν σκονάκια, μια και στα Μαθηματικά  μπορείς να κάνεις ενώ στη Λογοτεχνία όχι; Μπα… Αποκλείεται!

Ματιά Τέταρτη

Και μέσα σε όλα αυτά να έχεις γονείς που περίμεναν έξω από το σχολείο λες και επιδίωκαν να υπενθυμίσουν στα παιδιά τους τι “θυσίες” έχουν κάνει αυτοί για την επιτυχία τους, συναδέλφους που ήθελαν να τους αντικαταστήσεις για λίγο ώστε να καπνίσουν το τσιγαράκι τους, συναδέλφους που την ώρα της εξέτασης επειδή κάτι τους χτυπούσε άσχημα σου έκαναν στο πόδι προτάσεις για αλλαγές στην εκπαίδευση, ανάμεσα στις οποίες και τα υποχρεωτικά δίδακτρα για όλους στο Πανεπιστήμιο, αστυνομικούς που την είχαν στήσει για καμιά ώρα στο δρόμο έξω από το Εξεταστικό Κέντρο μέχρι να πιάσουν το απαραίτητο πλαφόν κλήσεων για υπερβολική ταχύτητα -άσχετα αν στο απέναντι ρεύμα έβλεπαν να περνούν αυτοκίνητα με ιλλιγγιώδη ταχύτητα… Τελικά ήμασταν μια ωραία ατμόσφαιρα και σήμερα…

Tags: Εξετάσεις, Λύκειο, σχολείο, εκπαίδευση

Παρότι πικραμένος από την έκβαση του σημερινού τελικού, μόλις διάβασα στο σχετικό ρεπορτάζ του in.gr κάτι που έκανε να σκάσει το χειλάκι μου:

“Μεμονωμένα επεισόδια ξέσπασαν μεταξύ των οπαδών περίπου δύο ώρες πριν από την έναρξη. Συγκεκριμένα, οι οπαδοί της ομάδας της Θεσσαλονίκης που είχαν καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της εξέδρας των επισήμων, ήρθαν σε απόσταση αναπνοής από τους εκείνους των Πειραιωτών, οι οποίοι μόλις έκαναν τμηματικά την είσοδό τους στο γήπεδο.

Αμέσως ξεκίνησε εκτόξευση αντικειμένων και καθισμένων με την Αστυνομία να είναι ανήμπορη να αντιδράσει, καθώς σε εκείνο το σημείο δεν υπήρχε δύναμη των ΜΑΤ.”

Η πρόσφατη ιστορία με τη δικαστική απόφαση η οποία εξοβελίζει το βιβλίο “Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές” από τις σχολικές βιβλιοθήκες καταδεικνύει με γλαφυρό τρόπο αρκετά προβλήματα στη λειτουργία της πολιτείας μας, άλλα λιγότερο και άλλα περισσότερο προφανή.

Ας ξεκινήσω με τα πιο προφανή: εν έτει 2008 έχουμε ακόμα νοσταλγούς ενός μαύρου παρελθόντος, όπως ο Κων. Πλεύρης, οι οποίοι λειτουργώντας ως αυτόκλητοι υπερασπιστές της σεμνότητας (διάβαζε “σεμνοτυφίας”) και της ηθικής (διάβαζε “ηθικολογίας”) αποδίδονται σε ένα κυνήγι μαγισσών που τους κρατάει πολλά χρόνια πίσω. Σκεφτείτε ότι ο Πλεύρης -χωρίς καν να έχει παιδί σε σχολείο τώρα- έλαβε γνώση του γεγονότος ότι το βιβλίο συμπεριλαμβανόταν στις σχολικές βιβλιοθήκες, το διάβασε και πήγε στα δικαστήρια. Όχι ότι θα περιμέναμε κάτι διαφορετικό από τον συγκεκριμένο. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι επέλεξε αυτό το βιβλίο για να το στοχοποιήσει: μήπως πίστευε εκ των προτέρων ότι είχε ελπίδες ή θα προέβαινε στην κίνηση αυτή ούτως ή άλλως; Τα λίγα που ξέρω για το βιβλίο (δυστυχώς δεν το έχω διαβάσει ακόμα) δεν με βοηθούν να υποστηρίξω κάποια από τις δύο πιθανότητες.

Πολύ πιο απογοητευτικός από τον Πλεύρη είναι ο δικαστής που έβγαλε την απόφαση. Όχι μόνο ούτε κυρίως επειδή αυτή ήταν υπέρ του Πλεύρη, αλλά λόγω του απίθανου σκεπτικού με το οποίο την αιτιολόγησε. Η φρασεολογία του κειμένου της απόφασης καθώς και τα ιδεολογήματα που γεμίζουν πέντε πυκνογραμμένες σελίδες αποτελούν, όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί ο Ροΐδης, “ακροδεξιό και ηθικολογικό παραλήρημα.” Το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι αυτή καθαυτή η απόφαση, αλλά το γεγονός ότι υπάρχει δικαστής ο οποίος κρίνει και δικάζει με βάση ένα τέτοιο αποκλίνοντα τρόπο σκέψης.

Απαράδεκτος και επίκίνδυνος λοιπόν ο Πλεύρης, ακόμα πιο απαράδεκτος και επικίνδυνος ο συγκεκριμένος δικαστής (Δημήτρης Γαβαλάς) και καλώς οι προοδευτικοί, αριστεροί, φιλελεύθεροι αρθρογράφοι και ιστολόγοι στράφηκαν εναντίον τους. Όμως, από εδώ και πέρα ξεκινά ένα προβληματικό κομμάτι της όλης συζήτησης: σχεδόν το σύνολο όσων αντέδρασαν στην απόφαση, την καταδικάζουν επί της αρχής, οι περισσότεροι μάλιστα χωρίς να έχουν διαβάσει το βιβλίο. Το σκεπτικό τους λίγο πολύ συνοψίζεται στο εξής: “Ο ακροδεξιός Πλεύρης ζήτησε κακώς από το δικαστήριο να αποσυρθεί από τα σχολεία ένα βιβλίο. Ένας δικαστής του ιδίου φυράματος τον δικαίωσε με ένα απίθανο σκεπτικό. Αυτή η απόφαση είναι πράξη λογοκρισίας και κανένα δικαστήριο  (και εδώ που τα λέμε κανένας απολύτως) με κανέναν τρόπο δεν έχει δικαίωμα να καθορίσει αν κάποιο βιβλίο μπορεί να περιλαμβάνεται στους καταλόγους των δημόσιων σχολικών βιβλιοθηκών.”

Είναι όμως έτσι ακριβώς τα πράγματα; Πρώτα-πρώτα, δεν έχουμε να κάνουμε με λογοκρισία, αλλά για καλώς ή κακώς εννοούμενη “προστασία” των μαθητών. Λογοκρισία θα ήταν αν η δικαστική απόφαση προέβλεπε απόσυρση του βιβλίου γενικά από την κυκλοφορία. ¨Ετσι, για να μη χάνουν και το νόημά τους οι λέξεις…

Από τα λίγα που έχω μάθει για το βιβλίο μάλλον κακώς αποσύρεται. Αυτό όμως σημαίνει ότι στις σχολικές βιβλιοθήκες μπορεί να υπάρχει οποιοδήποτε βιβλίο; Και η “Λολίτα”; Και τα άπαντα του Μπουκόφσκι; Ή μήπως και ο “Μέγας Ανατολικός”; Υπάρχουν αριστουργήματα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας (ας περιοριστούμε στη λογοτεχνία) που δεν θα τα πρότεινα σε μαθητές για διάφορους λόγους. Γιατί να συμπεριλαμβάνονται σε μια σχολική βιβλιοθήκη τη στιγμή που θα μπορούσαν να αντικατασταθούν από άλλα προτιμότερα; Οι σχολικές βιβλιοθήκες δεν μπορούν να περιέχουν τα πάντα και στην Ελλάδα ιδίως οι πόροι που διατίθενται για τον εμπλουτισμό τους είναι ιδιαίτερα περιορισμένοι. Δεν πρέπει δηλαδή να υπάρχει ένας τρόπος με τον οποίο θα επιλέγονται τα βιβλία που θα γεμίζουν τα ράφια τους;

Ώρες-ώρες δεν ξέρω με ποιους θυμώνω περισσότερο: με τους Πλεύρηδες και τους Γαβαλάδες, από τους οποίους -ιδίως τους πρώτους- δεν περιμένω ποτέ τίποτα καλό ή με όλους αυτούς που στο όνομα ενός αστικού και ατομικιστικού φιλελευθερισμού διαστρέφουν προς το χυλωδέστερο τόσο τις έννοιες των λέξεων όσο και στοιχειώδεις κατακτήσεις μιας οργανωμένης πολιτείας.

ΥΓ. Εντάξει, ξέρω με ποιους θυμώνω πιο πολύ, αλλά και κάποιοι σύντροφοι και συνοδοιπόροι το παρακάνουν μερικές φορές