Ο Ξανακερδισμένος Χώρος

Συχνά τα λάθη μπορούν να οδηγήσουν σε αναπάντεχα όμορφες στιγμές, όπως οι δύο ωρίτσες που πέρασα σήμερα στο Καφωδείο Ελληνικόν. Αφού θα κατέβαινα που θα κατέβαινα για κάποιες δουλειές στο κέντρο είπα να πάρω μαζί μου και το βιβλίο που ξεκίνησα χτες (Έλις Πίτερς, Το Καλοκαίρι των Δανών) για να καθίσω κάπου δροσερά να το διαβάσω. Στο κέντρο όμως διαπίστωσα πως είχα πάρει από το σπίτι μια άλλη σακούλα που είχε το βιβλίο του Ζορζ Περέκ «Χορείες Χώρων.» Δεν πτοήθηκα και κατευθύνθηκα σε έναν από τους πιο αγαπημένους μου χώρους στην πόλη, το εν λόγω καφενείο.

Συντροφιά με ένα υπέροχο κρύο τσάι ξεκοκκάλιζα το ευφάνταστο κείμενο του Περέκ (του έχω μεγάλη αδυναμία από τότε που διάβασα το «Ζωή, Οδηγίες Χρήσης») και ταυτόχρονα παρατηρούσα τους ανθρώπους γύρω μου με ένα καινούριο βλέμμα, όμοιο με αυτό που εφαρμόζει ο Περέκ στην παρατήρηση και την καταγραφή οικείων χώρων, σαν να τους περιγράφει για χάρη εξωγήινων που δεν τους έχουν δει ποτέ.

Απέναντί μου ένας ευτραφής κύριος μιλούσε με κάποιον, που -λόγω μιας κολώνας- δεν μπορούσα να δω καθόλου, διανθίζοντας το έντονο ύφος του με χειρονομίες και γκριμάτσες. Προσπάθησα για λίγο να φανταστώ τις εκφράσεις και τις κινήσεις του αόρατου συνομιλητή του, αλλά μάταια. Θα μπορούσε να μιλά και μόνος απέναντι από έναν καθρέφτη.

Δίπλα μου ένας ασπρομάλλης εβδομηντάρης με ζωηρό, σχεδόν πυρετικό βλέμμα, έπινε τον καφέ του κοιτάζοντας κάπου παλιά, με τα δάχτυλά του να παίζουν σαν κομπολόι μια αρμαθιά κλειδιά που κουδούνιζαν σαν υπενθύμιση αιωνιότητας.

Γύρω μου μια πανέμορφη σερβιτόρα γλιστρούσε με χάρη ανάμεσα στα τραπέζια με ένα διαρκές χαμόγελο σαν να ήξερε κάτι γουστούζικο που δεν το είχε ακούσει κανείς άλλος.

Και μέσα σε όλα αυτά, θαμώνες, προσωπικό, ξύλινα πολυκαιρισμένα έπιπλα και προσωπογραφίες νεκρών ποιητών διάβασα προς το τέλος του βιβλίου μια φράση αποκαλυπτική που μπορεί και να είναι κλειδί για να μπει κανείς σε ένα δωμάτιο γεμάτο καινούριες κλειδωμένες πόρτες:

Ο χώρος δίνει την εντύπωση ότι είναι ή πιο εξημερωμένος ή πιο ακίνδυνος από το χρόνο: οι περισσότεροι άνθρωποι φορούν ρολόι, αλλά ελάχιστοι κρατούν πυξίδα.

Advertisements

4 thoughts on “Ο Ξανακερδισμένος Χώρος

  1. Διάβασα με ενδιαφέρον το κείμενο και εντυπωσιάστηκα από τον επίλογο (την φράση του Περέκ), καθώς με έλκει ο,τιδήποτε παρουσιάζει την πραγματικότητα από ασυνήθιστη οπτική. Κι όμως, μετά από σκέψη ένιωσα πως διαφωνώ λίγο.
    Οι μάχες μας με τον χώρο είναι συχνότερες και πολυπλοκότερες απ’ όσο αυτές με τον χρόνο. Η ριζική διαφορά είναι στο ότι τα απαραίτητα εργαλεία για να τα βγάλουμε πέρα σ’αυτές τις μάχες είναι ενσωματωμένα πάνω μας: τα μάτια, ο λαβύρινθος του αυτιού που είναι υπεύθυνος για την ισορροπία μας, η κιναισθησία (η αντίληψη του πού βρίσκονται τα μέλη του κορμιού μας).
    Τα χρησιμοποιούμε αυτόματα και δεν τους δίνουμε σημασία, αλλά χωρίς αυτά η παραμικρή μετακίνηση θα ήταν αδύνατη. Τα εργαλεία για τον χρόνο είναι ελάχιστα (ίσως γιατί δεν αποτελεί φυσικό κίνδυνο;) και ο ρόλος του στα ανθρώπινα δρώμενα έγινε σημαντικός σχετικά πρόσφατα. Εξ ου και η -πρόσφατη-ανάγκη για το ρολόϊ.
    Πέραν του αναπόδραστου θανάτου, τον οποίο ο χρόνος φέρνει όλο και πιο κοντά, η παγίδες που στήνει είναι λιγότερες από του χώρου. Απλώς με τον χώρο είμαστε παλιοί γνώριμοι και φτιάξαμε οπλοστάσιο.
    Όσο για το παράδειγμα με την πυξίδα: σε σπάνιες και ειδικές περιπτώσεις είναι χρήσιμη. Για τον μέσω κάτοικο πόλης είναι παντελώς άχρηστη και δεν του λύνει κανένα πρόβλημα. Το GPS, όμως, κερδίζει έδαφος ταχύτατα! Άρα, δεν αμελούμε κανένα νέο εργαλείο όταν μπορεί να μας φανεί χρήσιμο.

    [Με έβαλες σε σκέψεις και μου άρεσε αυτό. Καλή συνέχεια.]

  2. @ aerosol:

    Θεωρείς λοιπόν ότι ο χώρος υπήρξε ισχυρότερος αντίπαλός μας (στη διάρκεια των χρόνων της εξέλιξής μας) και γι’ αυτό η φυσική επιλογή όξυνε εκείνα τα χαρακτηριστικά μας που μας βοηθούν να τον αντιμετωπίσουμε; Θα μπορούσα να αντιτείνω, συμφωνώντας με τον Περέκ, ότι ακριβώς επειδή λίγο-πολύ αντιμετωπίσαμε τους άμεσους κινδύνους του χώρου, τον συνηθίσαμε και δε μας φοβίζει πλέον. Από την άλλη, η αντίληψη του χρόνου που έχουμε ως είδος είναι κάτι που μας ξεχωρίζει σε μεγάλο βαθμό από τα υπόλοιπα έμβια όντα: σκέψου ότι χωρίς αυτή την αντίληψη δεν θα είχαμε καν μουσική.
    Το ζήτημα που τίθεται δεν είναι να καταλήξουμε γύρω από το τι είναι πιο επικίνδυνο ή άγριο, ο χώρος ή ο χρόνος, αλλά να συνειδητοποιήσουμε ότι η θέση μας, το στίγμα μας, δίνεται ταυτόχρονα και από το χώρο και από το χρόνο…

  3. «να συνειδητοποιήσουμε ότι η θέση μας, το στίγμα μας, δίνεται ταυτόχρονα και από το χώρο και από το χρόνο…»
    Θα συμφωνήσω απολύτως.

    «η αντίληψη του χρόνου που έχουμε ως είδος είναι κάτι που μας ξεχωρίζει σε μεγάλο βαθμό από τα υπόλοιπα έμβια όντα: σκέψου ότι χωρίς αυτή την αντίληψη δεν θα είχαμε καν μουσική.»
    Ενδιαφέρον επιχείρημα. Ευχάριστη έκπληξη που αναφέρεις την μουσική. Το μυαλό μου θα πήγαινε σε κάτι πιο βαρύγδουπο: η αίσθηση του χρόνου είναι βασική για την συνείδηση του Εαυτού μας. Από αισθητικής άποψης προτιμώ το δικό σου!
    ΟΚ, ας τα βρούμε κάπου στη μέση. Ο χώρος δεν είναι πιο ακίνδυνος αλλά είναι (για τον σύγχρονο άνθρωπο τουλάχιστον) πιο εξημερωμένος από τον χρόνο. Και οι δυο ορίζουν τη σκηνή όπου παίζεται το δράμα της ύπαρξής μας.

    [Όμως πού ή πότε βρίσκεται αυτή η ρημάδα η σκηνή;]

  4. @ aerosol:

    Τα βρήκαμε ήδη! Όσο για το πού και πότε βρίσκεται αυτή η σκηνή ψηφίζω το αέναο «εδώ και τώρα»…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s