Small Gods (Discworld, Book 13), Terry Pratchett

More about Small Gods

(κλικ στο εξώφυλλο)

 Πολλά πράγματα στον Δισκόκοσμο λειτουργούν ελαφρώς διαφορετικά σε σχέση με τον δικό μας κόσμο, του οποίου ο πρώτος αποτελεί alter ego, κυρίως γιατί είναι ένας κόσμος όπου ο δικός μας μεταφορικός λόγος έχει την τάση να φυσικοποιείται ως κυριολεξία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι θεοί. Η ύπαρξή τους ακολουθεί ένα τελείως αντεστραμμένο μοντέλο σε σχέση με τη Γη: οι θεοί υπάρχουν (πραγματικά, με σάρκα και οστά ή έστω με νου και πνεύμα) στον βαθμό που οι άνθρωποι πιστεύουν πραγματικά στην ύπαρξή τους και όχι το ανάποδο. Αν η πίστη σε κάποιο συγκεκριμένο θεό ελαττωθεί πάρα πολύ, τότε ο θεός αυτός γίνεται μικρός θεός (small god), μπαίνει δηλαδή σε ένα είδος μεταφυσικής διαθεσιμότητας, με τις υπερφυσικές του δυνάμεις ανύπαρκτες και το Λόγο του αντίλαλο ενός ψιθύρου, μέχρι να δυναμώσει και πάλι η πίστη προς αυτόν -αν ποτέ αυτό ξανασυμβεί.

Έτσι την έχει πατήσει και ο θεός Ομ (Om), ο μοναδικός θεός της θρησκείας του Ομνιανισμού, μοναδικής θρησκείας της χώρας της Ομνίας (Omnia). Παρότι ο Ομνιανισμός είναι πανίσχυρος, με το ιερατείο του να έχει και τη διακυβέρνηση της χώρας, κανένας δεν φαίνεται να πιστεύει στον ίδιο τον Ομ, με αποτέλεσμα όταν έρχεται η ώρα να ενσαρκωθεί και να περπατήσει και πάλι στη γη  (ή μάλλον πάνω στον δίσκο) με όλο το μεγαλείο ενός φοβερού και τρομερού θεού, παίρνει απλώς τη μορφή μιας… χελώνας, με ελάχιστες δυνάμεις πέρα από το γεγονός ότι μπορεί και μιλάει στο μυαλό όσων πιστεύουν ακόμη σε αυτόν. Βέβαια, σαν θεός που είναι, βρίσκει τον μοναδικό αληθινό πιστό που του έχει απομείνει, έναν μάλλον αφελή δόκιμο μοναχό με φωτογραφική μνήμη, και προσπαθεί (με αρκετή δυσκολία αφού ο νεαρός πιστεύει ότι ο θεός του θα έπρεπε να είναι παντοδύναμος) να τον χρησιμοποιήσει για να ξαναγεννηθεί η πίστη στις ψυχές των Ομνιανών και έτσι να ξανααποκτήσει ο ίδιος τις θεϊκές του δυνάμεις.

Καθώς η πλοκή του βιβλίου εξελίσσεται διαπιστώνουμε ότι η Ομνία είναι μια θεοκρατική διασταύρωση του αρχαίου αιγυπτιακού ιερατείου και του παλιού καλού ρωμαιοκαθολικισμού, με Ιερά Εξέταση, βασανιστήρια, λογοκρισία, ιμπεριαλιστικούς πολέμους στο όνομα του θεού της και άλλα τέτοια ωραία και χριστιανικά. Η ιστορία της αποκατάστασης του Ομ δίνει την αφορμή στον Πράτσετ να κάνει μια αδυσώπητη σάτιρα των θρησκειών, του ιερατείου, της ανθρώπινης υποκρισίας και του ρόλου τους στην πολιτική ζωή (οι επιρροές από τους Monty Pythons είναι διάσπαρτες σε όλο το βιβλίο). Ταυτόχρονα έχουμε τη δεύτερη εμφάνιση στα βιβλία της σειράς της Εφήβης (Ephebe), που δεν είναι τίποτα άλλο παρά η δισκοκοσμική εκδοχή μιας αρχαίας ελληνικής πόλης-κράτους, της οποίας οι κάτοικοι είναι τρισευτυχισμένοι ζώντας με τα ψάρια και τις ελιές που μαζεύουν οι σκλάβοι και φτιάχνοντας κρασί από οτιδήποτε μπορεί να μπει σε βαρέλι, έχοντας έτσι χρόνο να καλλιεργήσουν το βασικό τους εξαγώγιμο είδος: τη φιλοσοφία. Τα σημεία όπου ο Πράτσετ μιλά για την Εφήβη, ακόμη κι εκείνα που τη σατιρίζει άγρια, αποπνέουν την αγάπη και τον σεβασμό κάθε καλλιεργημένου ανθρώπου ανεξαρτήτως καταγωγής για όσα πρόσφερε ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός και δείχνουν γιατί πια δεν ανήκει κληρονομικώ δικαίω αποκλειστικά στους Νεοέλληνες.

Το Small Gods τελικά είναι ένα από τα πιο βαθιά και πιο αγαπημένα μου βιβλία από τη σειρά του Δισκόκοσμου και το γεγονός ότι μπορεί να διαβαστεί ανεξάρτητα από τα υπόλοιπα, αφού δεν ανήκει σε κάποια από τις επιμέρους ομαδοποιήσεις βιβλίων της σειράς που επικεντρώνουν σε ήρωες που εμφανίζονται ξανά και ξανά σε αυτά, το καθιστά ως ένα από τα καλύτερα για να ξεκινήσει κανείς το ταξίδι του σε αυτόν τον παράξενο επίπεδο κόσμο που ταξιδεύει στο σύμπαν πάνω στις πλάτες τεσσάρων ελεφάντων που στέκονται πάνω στην πλάτη μιας τεράστιας αστροχελώνας (Παρεμπιπτόντως, οι Ομνιανοί πιστεύουν ότι ο κόσμος τους είναι μια σφαίρα, οι ανόητοι). Ακολουθούν χαρακτηριστικά αποσπάσματα για να πάρετε μια γεύση (η μετάφραση δική μου και σημερινή, οπότε δείξτε επιείκεια για τους όποιους αγγλισμούς):

«Δεν μπορείς να ποδοπατήσεις τους άπιστους όταν είσαι χελώνα. Θέλω να πω ότι το πολύ-πολύ που μπορείς να τους κάνεις είναι να τους ρίξεις ένα βαθυστόχαστο βλέμμα.»

Τω καιρώ εκείνω ο Μέγας Θεός Ομ είπε τω Μπρούδα: «Ψιτ»

Τα κατοικίδια βοηθούν πολύ σε περιόδους άγχους. Και σε περιόδους πείνας, φυσικά.

Οι λέξεις είναι ο καθρέφτης του νου. Αν βρεθείτε κοντά σε κάποιον που λέει «άρχεται» εν ψυχρώ, φύγετε πολύ γρήγορα για κάπου μακριά. Αν λέει και «ελθέτω», μη σταματήσετε ούτε για να ετοιμάσετε βαλίτσα.

«Α, η μέση χελώνα είναι ένα πολύ φιλοσοφικό ζώο. Δεν μπορούν να τη φτάσουν μεταφορικά βέλη σε διάφορα παράδοξα, νικάει λαγούς σε αγώνες δρόμου… πολύ χρήσιμη.» 

Η βαρύτητα είναι μια συνήθεια που δύσκολα κόβεται.

Το πρόβλημα όταν είσαι θεός είναι ότι δεν έχεις σε ποιον να προσευχηθείς.

Η ενοχή ήταν το λιπαντικό που έκανε τα γρανάζια της εξουσίας να γυρίζουν.

Όταν το λιγότερο που μπορούσαν να σου κάνουν ήταν τα πάντα, τότε το περισσότερο που μπορούσαν να σου κάνουν έπαυε ξαφνικά να είναι τόσο τρομαχτικό.

«Λέει ότι στους θεούς αρέσει να βλέπουν κι από κανέναν άθεο πού και πού. Έχουν κάτι να βάζουν σημάδι.»

Όταν μπορείς να ισοπεδώσεις ολόκληρες πόλεις για ένα καπρίτσιο, η τάση για ήρεμη ενδοσκόπηση και ενσυναίσθηση σπάνια είναι απαραίτητη.

«Δώσε βάση στα λόγια μου, όποτε βλέπεις ένα μάτσο μαλάκες να μαλώνουν για την Αλήθεια, το Κάλλος και την Ηθική, μπορείς να στοιχηματίσεις με ασφάλεια ότι μπορούν και το κάνουν επειδή πολλά άλλα μάτσα μαλάκες κάνουν γύρω τους όλες τις αληθινές δουλειές.»

«Δεν μπορείς να εμπνεύσεις τους ανθρώπους δίνοντάς τους απλώς τα γεγονότα. Χρειάζονται ένα μεγάλο σκοπό. Ένα σύμβολο.»

Ο Ομ άρχισε να προσβάλλεται από την οξεία κατάθλιψη που καταβάλλει κάθε ρεαλιστή όταν μιλά με έναν αισιόδοξο.

Το να σκοτώνεις τον εφευρέτη ήταν μια παραδοσιακή μέθοδος προστασίας μιας πατέντας.

«Μου αρέσει η ιδέα της δημοκρατίας. Χρειαζόμαστε κάποιον που δεν τον εμπιστεύεται κανένας. Έτσι όλοι είναι ευχαριστημένοι.»

«Γι’ αυτό είναι πάντα χρήσιμο να έχεις πρόχειρους μερικούς φιλοσόφους. Εκεί που το μόνο που συζητάνε είναι το αν η Αλήθεια είναι το Κάλλος ή το αν το Κάλλος είναι η Αλήθεια, και αν ένα δέντρο που πέφτει στο δάσος κάνει θόρυβο αν δεν είναι εκεί κάποιος για να τον ακούσει, ξαφνικά κάποιος από αυτούς λέει: «Παρεμπιπτόντως, αν τοποθετούσαμε ένα παραβολικό κάτοπτρο δέκα μέτρων σε ένα ψηλό σημείο στέλνοντας τις ακτίνες του ήλιου στα εχθρικά πλοία, θα είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα επίδειξη των αρχών της Οπτικής.»»

One thought on “Small Gods (Discworld, Book 13), Terry Pratchett

  1. Παράθεμα: Eric (Discworld, Book 9), Terry Pratchett | Μεσα στη Νυχτα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s