Βόυτσεκ: ο λόγος ως μαχαίρι, το σώμα ως πληγή

IMG_7966

Τέσσερις ηθοποιοί κουρδισμένοι σαν ωρολογιακές βόμβες, μια στενόμακρη εξέδρα για σκηνή, ένα αιωρούμενο μαχαίρι και ένα κείμενο γεμάτο κοφτερές γωνίες. Με αυτά τα υλικά ο σκηνοθέτης Σάββας Στρούμπος και η Ομάδα Σημείο Μηδέν μας παρουσίασαν και στη Θεσσαλονίκη, στο blackbox, τον δικό τους «Βόυτσεκ» που παίζεται για δεύτερη χρονιά με μεγάλη επιτυχία στο θέατρο Αττίς.

Το ημιτελές αυτό έργο του Γκέοργκ Μπίχνερ γράφτηκε το 1836, στην καρδιά του γερμανικού ρομαντισμού, θέλοντας λες να καρφωθεί σ’ αυτήν σαν το μαχαίρι που αιωρείται πάνω από τη σκηνή σε όλη την παράσταση. Πρόκειται για ένα κείμενο πολλές δεκαετίες μπροστά από την εποχή του, με τον αποσπασματικό, ελλειπτικό του χαρακτήρα και με τον εξπρεσιονιστικό και αντιηρωικό του λόγο. Μέσα από θραυσματικές σκηνές παρακολουθούμε τον «καλό (ή μήπως κακό) στρατιώτη Βόυτσεκ» να καταπιέζεται από τους ανωτέρους του, να γίνεται πειραματόζωο, να τον απατά η γυναίκα του και στο τέλος να σπάει ξεσπώντας στον πιο αδύναμο κρίκο.

Αυτή η στοιχειώδης πλοκή χρησιμοποιείται ως αφετηρία από τη σκηνοθεσία για να μας παρουσιαστεί η όλη ανθρώπινη κατάσταση σε μια κοινωνία κολαστήριο, όχι πολύ διαφορετική από τη δική μας. Οι ηθοποιοί εισάγουν τον θεατή από την πρώτη στιγμή σε ένα γκροτέσκο κόσμο –ίσως υπερβολικά γκροτέσκο, αν σκεφτούμε τις τεράστιες ποσότητες σιέλου που, αχρείαστα κατά τη γνώμη μας, σκόρπιζαν ολόγυρα στη σκηνή κατά τη διάρκεια της παράστασης. Σ’ αυτό συντελούν τόσο η κινησιολογία τους που φτάνει στα άκρα τις αυτοματοποιημένες κινήσεις των στρατιωτών μετατρέποντάς τες σε κινήσεις όχι ανθρώπων, αλλά μηχανών, όσο και ο τρόπος εκφοράς του λόγου που συχνά τον απογυμνώνει από τη λογική και τον φτάνει σε άναρθρες κραυγές τρέλας.

Η σωματική καταπόνηση των ηθοποιών συμβαδίζει με την όλο και αυξανόμενη παραληρηματική διάσταση του κειμένου, ακόμη κι αν δίνουν διαρκώς την εντύπωση ότι δρουν μόνα τους, πέρα και έξω από τον λόγο. Το παράλογο επιστρέφει ξανά και ξανά στην παράσταση, καθώς πέρα από τα σώματα, το βλέπουμε και στα στόματα των ηθοποιών που σπάζουν το κείμενο αλλάζοντας τη στίξη, δοκιμάζοντάς τα όριά του, στρέφοντας την πράξη ενάντιά του. Ο Βόυτσεκ του Μελέτη Ηλία είναι μια συγκλονιστική φιγούρα, με τον ηθοποιό να κατορθώνει να αποδώσει τη συντριβή του ήρωα από όσα τον καταπιέζουν, χωρίς να καταφύγει στην ευκολία της τρέλας. Ο Δαβίδ Μαλτέζε με την πληθωρική του παρουσία φέρνει στη σκηνή όλη την αυταρέσκεια που κρύβει η εξουσία, ενώ η ανδρόγυνη φιγούρα της Δέσποινας Χατζηπαυλίδου ταράζει με την σχεδόν εξωανθρώπινη διάσταση που δίνει στα πρόσωπα που ερμηνεύει. Τέλος, η Ελεάνα Γεωργούλη ως Μαρία, σύζυγος του Βόυτσεκ, αφήνει αμφίθυμα συναισθήματα, καθώς από τη μια ο ερωτισμός που εκπέμπει αποτελεί απαραίτητη αντίστιξη στον κόσμο του στρατοπέδου, αλλά από την άλλη ο χαρακτήρας της μοιάζει μονοδιάστατος με την υπερτόνιση του στοιχείου της «πόρνης της Βαβυλώνας».

Την αίσθηση του γκροτέσκου και του παραληρήματος την εντείνουν φυσικά και οι πολύ επιτυχημένοι φωτισμοί, η έλλειψη μουσικής πέρα από ένα κακόφωνο αυτοσχέδιο όργανο που παίζει ο Δαβίδ Μαλτέζε σε κάποιες στιγμές της παράστασης και το γυμνό σκηνικό με μοναδικό στοιχείο το αιωρούμενο μαχαίρι. Στη μια του άκρη ο κόσμος του στρατοπέδου, στην άλλη η Μαρία και στη μέση ο Βόυτσεκ να παραπαίει ανάμεσα στην αγάπη και το καθήκον, στη φτώχεια και την παράνοια. Τελικά τον κερδίζει η παράνοια και ο ίδιος χάνεται αφού δολοφονώντας τη γυναίκα του στρέφεται ενάντια στον εαυτό του και όχι στους καταπιεστές του.

Η παράσταση είναι ομολογουμένως δύσκολη και απαιτεί από το θεατή την απόλυτη προσοχή του καθ’ όλη τη διάρκειά της, πράγμα όχι πάντα εύκολο αφού η σκηνοθεσία και οι ερμηνείες ακολουθούν –επιτυχημένα- το δρόμο μιας εκζήτησης που φαίνεται ότι επιδιώκει να ενοχλήσει και ταράξει. Η αίσθηση που αφήνει όμως στο τέλος είναι ότι για 70 λεπτά καταδύθηκες μαζί με τους ηθοποιούς στα σκοτεινά βάθη της ανθρώπινης ψυχής και αναδύθηκες με μια αλμυρή αίσθηση στο στόμα –σαν φρέσκο αίμα.

 

Συντελεστές

Σκηνοθεσία: Σάββας Στρούμπος

Μετάφραση: Ιωάννα Μεϊτάνη

Δραματουργική επεξεργασία: Ομάδα Σημείο Μηδέν

Μουσική: Δαυίδ Μαλτέζε

Σκηνική εγκατάσταση: Γιώργος Κολιός

Κοστούμια: Ηλίας Παπανικολάου

Φωτισμοί: Χριστίνα Θανάσουλα

Κατασκευή σκηνικού: Χαράλαμπος Τερζόπουλος

Χειριστής φωτός: Δημήτρης Σταμάτης

Photo credits: Αντωνία Καντά

Video & trailer credits: ΧρυσάνθηΜπαδέκα

Διανομή

Ελεάνα Γεωργούλη: Μαρία

Δαβίδ Μαλτέζε: Λοχαγός, Αρχιτυμπανιστής

Μελέτης Ηλίας: Βόυτσεκ

Δέσποινα Χατζηπαυλίδου: Αντρές, Γιατρός, Θεατρίνος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s