Ο βιγκανισμός ως ηθική στάση

Αυτές τις μέρες διεξάγεται (και πάλι) στον διαδικτυακό μου κύκλο μια συζήτηση γύρω από τον βιγκανισμό, με αφορμή ένα παλιότερο ποστ του Σραόσα, το οποίο λίγο αφότου το ξαναανάρτησε στο FB πριν μερικές μέρες, δέχτηκε σφοδρή -για να είμαι ευγενικός- κριτική, ενώ το FB μπλόκαρε μετά από αναφορές τον λογαριασμό του.

Επειδή έχω εμπλακεί συχνά σε παρόμοιες συζητήσεις, θα επιχειρήσω να εξηγήσω γιατί αντιτίθεμαι προσωπικά στον προβληματισμό που θέτει ο βιγκανισμός (χωρίς να αντιτίθεμαι καθόλου στο να ακολουθεί κάποιος ατομικά τη φιλοσοφία που υπαγορεύει -παρότι μπορώ να αποδείξω ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να συμβεί απόλυτα στο πλαίσιο του ανθρώπινου πολιτισμού), αφού πρώτα πω τι θεωρώ ως τον βασικό του προβληματισμό.

Ο βιγκανισμός λοιπόν έχει στον πυρήνα του την κάθετη εναντίωση σε αυτό που ονομάζει «εκμετάλλευση των ζώων από τον άνθρωπο» (και όχι μόνο τη βιομηχανική σφαγή τους) θέτοντας τον προβληματισμό ότι οποιαδήποτε (οποιαδήποτε όμως) μορφή της είναι ανήθικη, είναι καταπιεστική, είναι δολοφονική κοκ. Προφανώς, αν διαφωνούμε ότι είναι έτσι και λέμε ότι ο βιγκανισμός ασχολείται απλώς πχ. με τη βιομηχανοποιημένη κτηνοτροφία ή με τις συνθήκες ζωής σε αυτή ή με τις οικολογικές της συνέπειες (όλα ζητήματα με τα οποία έχει ασχοληθεί όλο το φάσμα της οικολογίας), δεν είναι εύκολο να συζητήσουμε πάνω σε μια κοινή βάση (να μας πουν όμως τι ισχύει όντως για να ξέρουμε κι εμείς).

Αν πάλι συμφωνούμε, τότε το πρόβλημά μου με τον βιγκανισμό είναι ακριβώς η ηθική (για να μην πω ηθικολογική) του διάσταση (πας μη βίγκαν, δολοφόνος/εκμεταλλευτής/δυνάστης), η οποία βέβαια είναι ταυτόχρονα και βαθιά υποκριτική γιατί αν οι μη βίγκαν είμαστε περίπου τέρατα που δεν έχουμε δει το φως το αληθινό και συμμετέχουμε σε μια παγκόσμια γενοκτονία, τότε οι ίδιοι οι βίγκαν θα έπρεπε να κάνουν κάτι λίιιιγο παραπάνω από ακτιβισμούς, meme, στόλισμά μας με χαρακτηρισμούς και αλλαγή των προσωπικών τους συνηθειών.

Επιπλέον, αυτό που εμφανίζει ως αντικειμενική αγάπη για τα ζώα και τη φύση δεν είναι τίποτα άλλο από χυδαίος (όσο και κρυφός) ανθρωποκεντρισμός, αφού ερμηνεύει τον κόσμο με καθαρά ανθρώπινα μέτρα και κόβει και ράβει τα πάντα στη φύση χρησιμοποιώντας πολιτικούς όρους που φτιάχτηκαν από τον άνθρωπο και αφορούν τον άνθρωπο.

Τέλος, όπως υπαινίχθηκα και στην αρχή, ο βιγκανισμός είναι βαθιά υποκριτικός γιατί η ίδια μας ύπαρξη -και πολύ περισσότερο ο πολιτισμός σε οποιαδήποτε μορφή του- κάνει «κακό» σε άλλες μορφές ζωής στον πλανήτη: ακόμη κι αν δεν καταναλώνουμε κανένα ζωικό προϊόν, οι ίδιοι καταλαμβάνουμε χώρο, βιοτόπους, χρησιμοποιούμε ορυκτά καύσιμα, σπάνιες γαίες, χημικά, φυσικούς πόρους. Αν ένας/μία βίγκαν ήθελε να είναι συνεπής σε όσα πρεσβεύει θα έπρεπε να ζει περίπου όπως εκείνοι οι περιπλανώμενοι βουδιστές καλόγεροι που είχαν μπροστά ένα παιδί με μια σκούπα για να διώχνουν τα έντομα στο δρόμο τους και να μην τα πατάνε.

Στην πραγματικότητα, ο βιγκανισμός, στον βαθμό που έχει στον πυρήνα του μια απόλυτη ηθική η οποία πηγάζει από μια μεταφυσική -σχεδόν ή και τελείως- αντίληψη ότι «όλα έχουν ψυχή και πονάνε, άρα δεν τα ακουμπάμε», έχει περισσότερα στοιχεία θρησκείας παρά πολιτικού κινήματος. Φυσικά, όλα τα επιστημονικά επιχειρήματα που έχει «δανειστεί» από την οικολογία για να νομιμοποιήσει αυτόν τον πυρήνα είναι απολύτως νόμιμα και σημαντικά, δεν χρειάζεται όμως να προσχωρήσει κανείς σ’ αυτόν για να τα συζητήσει και να προβληματιστεί.